Zbigniew Boniek? Nie do końca!

Na pytanie: „Który polski piłkarz jako pierwszy zagrał w finale Pucharu Europy?” niemal wszyscy odpowiedzą: Zbigniew Boniek. Ateny, 25 maja 1983 roku. Juventus – Hamburger SV.

To prawda. Ale... nie do końca.

Bo historia Polaków w najważniejszym meczu europejskiego futbolu klubowego zaczęła się znacznie wcześniej. I czytając ten artykuł, niektórzy mogą się naprawdę zdziwić, kiedy!

Planowałem tę publikację od kilku miesięcy, a trudno o lepszą okazję do jej przedstawienia niż przypadająca w tym roku 70. rocznica pierwszego w historii finału Pucharu Europy.

Niezwykła historia Stade de Reims:
pięciu Polaków w pierwszym finale Pucharu Europy!

13 czerwca 1956 roku na Parc des Princes rozegrano pierwszy w historii finał Pucharu Europy. Stade de Reims przegrało z Realem Madryt 3:4, ale z polskiej perspektywy wydarzyło się tego wieczoru coś niezwykłego. W podstawowej jedenastce francuskiego klubu znalazło się aż pięciu piłkarzy polskiego pochodzenia: Simon Zimny, Robert Siatka, Léon Glovacki, Raymond Kopa – czyli Raymond Kopaszewski – oraz urodzony w Polsce Janusz „Jean” Templin. Niemal połowa drużyny!

Dziś pierwszy finał Pucharu Europy pamiętamy przede wszystkim jako początek wielkiej legendy Realu Madryt. „Królewscy” wygrali pięć pierwszych edycji rozgrywek, a nazwiska Alfredo Di Stéfano czy Francisco Gento stały się symbolami rodzącej się europejskiej piłki klubowej.

Ale historia tego meczu ma również niezwykły, często pomijany polski rozdział.

W składzie Stade de Reims wybiegli wtedy:

René Jacquet – Simon Zimny, Robert Jonquet (k), Raoul Giraudo – Michel Leblond, Robert Siatka – Michel Hidalgo, Léon Glovacki, Raymond Kopa, René Bliard, Jean Templin.

Z jedenastu zawodników aż pięciu miało polskie korzenie. Zimny, Siatka, Glovacki i Kopaszewski byli synami lub potomkami polskich emigrantów. Jean Templin urodził się jako Janusz Templin w Polsce.

Nie był to przypadek. Wielkość Stade de Reims w latach 50. była częściowo owocem jednego z najważniejszych zjawisk społecznych we Francji XX wieku – masowej polskiej emigracji zarobkowej.

Z Polski do francuskich kopalń – a potem na piłkarskie stadiony

Po I wojnie światowej francuskie górnictwo rozpaczliwie potrzebowało pracowników. Do Francji przyjechały dziesiątki tysięcy Polaków, szczególnie do przemysłowych departamentów Nord i Pas-de-Calais.

Skala migracji była ogromna. W samym Pas-de-Calais liczba Polaków wzrosła z niespełna 3400 w 1921 roku do około 91 tysięcy zaledwie pięć lat później. Powstawały polskie osiedla, stowarzyszenia, parafie i kluby sportowe. W wielu rodzinach przez lata zachowywano język polski i polskie tradycje.

Synowie górników zaczęli tymczasem pojawiać się na boiskach. Dla niektórych futbol był nie tylko pasją, ale również możliwością wyrwania się z niezwykle ciężkiego życia pod ziemią.

Najbardziej znanym przykładem został Raymond Kopaszewski. Ale nie był jedyny. W złotej epoce Stade de Reims polskie nazwiska pojawiały się jedno obok drugiego: Kopa, Zimny, Glovacki, Siatka, Templin, a kilka lat później także Bruno Rodzik.

Pierwszy finał Pucharu Europy był kulminacją tego niezwykłego zjawiska.

Simon Zimny – polski ślad w defensywie Reims

Simon Zimny urodził się 18 maja 1927 roku w Divion w departamencie Pas-de-Calais. Był Francuzem polskiego pochodzenia i dorastał w regionie będącym jednym z najważniejszych skupisk polskiej emigracji we Francji.

Jego droga piłkarska również prowadziła przez miejscowości silnie związane z polską społecznością: grał między innymi w Oignies oraz US Nœux-les-Mines. Ta ostatnia nazwa będzie się w naszej historii powtarzać – właśnie w Nœux-les-Mines dorastał bowiem Raymond Kopaszewski.

Zimny trafił do Stade de Reims w 1949 roku. Początkowo występował w zespole amatorskim, ale stopniowo wywalczył sobie miejsce w pierwszej drużynie i został jednym z podstawowych obrońców najlepszego francuskiego klubu swojej epoki.

W barwach Reims zdobył trzy mistrzostwa Francji – w 1953, 1955 i 1958 roku – Puchar Francji w 1958 oraz Puchar Łaciński w 1953. Doczekał się również występu w reprezentacji Francji. 9 października 1955 roku rozegrał pełne 90 minut w wygranym 2:1 meczu ze Szwajcarią. Był to jego jedyny występ w narodowych barwach.

W pierwszym finale Pucharu Europy 29-letni Zimny wystąpił w defensywie Reims od pierwszej do ostatniej minuty.

Jego nazwisko nie zostało sfrancuszczone. Do historii europejskiego futbolu przeszedł więc po prostu jako Zimny – nazwisko, którego polskiego pochodzenia nie sposób pomylić.

Robert Siatka – syn polskich górników i ostatni żyjący uczestnik finału

Jeszcze bardziej bezpośrednio z historią polskiej emigracji związany jest Robert Siatka.

Urodził się 20 czerwca 1934 roku w Le Martinet. Jego rodzice byli biednymi polskimi emigrantami pracującymi w górnictwie. Siatka sam opowiadał po latach, że bardzo wcześnie musiał rozpocząć pracę, aby pomagać rodzinie. Gdy nie znajdował się w kopalni, praktycznie cały wolny czas spędzał na boisku.

Pod tym względem jego młodość przypominała los Raymonda Kopy. Obaj byli dziećmi polskich rodzin górniczych. Obaj jako nastolatkowie poznali ciężką pracę. I obu futbol zaprowadził z robotniczego świata na największe stadiony Europy.

Siatka trafił do Stade de Reims w 1953 roku jako dziewiętnastolatek. Kiedy trzy lata później wyszedł na Parc des Princes przeciwko Realowi Madryt, miał zaledwie 21 lat.

Z Reims został wielokrotnym mistrzem Francji, zdobył Puchar Francji i wystąpił nie w jednym, lecz w dwóch finałach Pucharu Europy – w 1956 i 1959 roku. W obu przeciwnikiem był Real Madryt.

W 1960 roku doczekał się również jedynego występu w reprezentacji Francji. Zagrał w meczu o trzecie miejsce pierwszych mistrzostw Europy przeciwko Czechosłowacji.

A jego historia trwa do dzisiaj.

Robert Siatka skończył 20 czerwca 2026 roku 92 lata i jest ostatnim żyjącym piłkarzem, który wystąpił w pierwszym finale Pucharu Europy w 1956 roku.

Siedemdziesiąt lat po tamtym spotkaniu ostatnim człowiekiem, który może powiedzieć „byłem wtedy na boisku”, pozostaje więc syn polskich emigrantów.

W 2025 roku Siatka w rozmowie z francuskimi mediami wracał pamięcią do finału i przekonywał, że Reims wcale nie było zespołem gorszym od Realu. Francuzi prowadzili przecież 2:0, a następnie jeszcze 3:2. Do dziś wyraźnie pamięta zmarnowane okazje i poczucie, że wielkie trofeum naprawdę znajdowało się w zasięgu ręki.

Léon Glovacki – syn polskich imigrantów, który przypieczętował awans do finału

Léon Glovacki urodził się 19 lutego 1928 roku w górniczym Pas-de-Calais. Jego rodzice byli polskimi imigrantami, a rodzina należała do środowiska tak charakterystycznego dla północnej Francji pierwszej połowy XX wieku.

Wychowywał się w Évin-Malmaison, gdzie od najmłodszych lat otaczały go nazwiska Polaków lub potomków polskich rodzin. Pierwszą licencję piłkarską otrzymał w miejscowym klubie. Zanim został zawodowcem, pracował także jako robotnik.

Do Stade de Reims trafił w 1952 roku i szybko stworzył znakomity duet z Raymondem Kopą. Był szybki, bramkostrzelny i bardzo dobrze odnajdywał się w ofensywnym systemie trenera Alberta Batteux.

W reprezentacji Francji wystąpił 11 razy i zdobył trzy bramki. Znalazł się również w kadrze na mistrzostwa świata w 1954 roku.

Ale w historii pierwszego Pucharu Europy odegrał rolę szczególną.

18 kwietnia 1956 roku Stade de Reims grało w Edynburgu rewanżowy półfinał z Hibernianem. Francuzi wygrali pierwsze spotkanie 2:0, lecz na Easter Road czekało ich niezwykle trudne zadanie.

W 57. minucie jedyną bramkę meczu zdobył właśnie Léon Glovacki. Reims zwyciężyło 1:0, a Polak z pochodzenia przypieczętował awans francuskiego klubu do pierwszego finału Pucharu Europy w historii.

Dwa miesiące później wyszedł w pierwszym składzie przeciwko Realowi.

Raymond Kopa, czyli Raymond Kopaszewski – najsłynniejszy z nich

Największą gwiazdą całej piątki był oczywiście Raymond Kopa.

A właściwie Raymond Kopaszewski.

Urodził się 13 października 1931 roku w Nœux-les-Mines. Jego dziadkowie od strony ojca pochodzili z okolic Krakowa. Rodzina wyemigrowała najpierw do Niemiec, a po I wojnie światowej przeniosła się do Francji. Także matka Raymonda pochodziła z polskiej rodziny.

Co szczególnie ważne z punktu widzenia jego polskości, w domu Kopaszewskich mówiono po polsku. Dla małego Raymonda był to język rodzinny, podczas gdy francuski poznawał w szkole i w kontaktach z otoczeniem.

Nazwisko Kopaszewski okazało się dla Francuzów trudne. Jeszcze w czasach szkolnych zaczęto skracać je do prostszego „Kopa”. Pod tym nazwiskiem Raymond miał później podbić świat.

Los jego rodziny był typowym losem polskich górników północnej Francji. W kopalni pracowali jego dziadek, ojciec i brat. W wieku zaledwie 14 lat pod ziemię zszedł również Raymond. Jego zadaniem było między innymi pchanie wagoników z węglem po wąskich chodnikach.

Podczas jednego z wypadków stracił część palca. Kopalnia zebrała zresztą w rodzinie straszliwe żniwo – jego ojciec i brat zmarli później wskutek pylicy płuc.

Futbol okazał się dla Kopaszewskiego drogą do innego życia.

Przez Angers trafił w 1951 roku do Stade de Reims i wyrósł na najlepszego francuskiego piłkarza swojego pokolenia. W pierwszym finale Pucharu Europy był największą gwiazdą Reims i jednym z zawodników, których Real obawiał się najbardziej.

Po finale wydarzyło się coś niezwykłego. Kopa przeszedł właśnie do Realu Madryt.

W 1956 roku przegrał finał Pucharu Europy przeciwko Realowi. Następnie w barwach Realu zdobył to trofeum trzy razy z rzędu – w 1957, 1958 i 1959 roku.

W 1959 roku historia zatoczyła pełne koło: Real ponownie spotkał się w finale ze Stade de Reims, ale tym razem Kopaszewski wystąpił po stronie madryckiego klubu.

Rok wcześniej osiągnął jeszcze większy sukces indywidualny. W 1958 został pierwszym Francuzem w historii, który zdobył Złotą Piłkę. W reprezentacji Francji rozegrał 45 meczów, strzelił 18 goli i pomógł jej zająć trzecie miejsce na mundialu w Szwecji.

Francja zapamiętała go jako jednego ze swoich najwybitniejszych piłkarzy.

Polska ma pełne prawo pamiętać, że za legendarnym nazwiskiem Kopa krył się Raymond Kopaszewski – wychowany w polskojęzycznym domu wnuk polskich emigrantów.

Janusz Templin – najbardziej polski z całej piątki

Jeżeli w przypadku czterech poprzednich zawodników mówimy o francuskich piłkarzach polskiego pochodzenia, historia Jeana Templina jest jeszcze bardziej bezpośrednio związana z Polską.

Naprawdę nazywał się Janusz Templin.

Urodził się 14 grudnia 1928 roku w Baranowiczach – mieście znajdującym się wówczas w granicach II Rzeczypospolitej. Dziś Baranowicze leżą na terytorium Białorusi.

Templin był więc nie tylko potomkiem Polaków. Urodził się w Polsce.

Do Stade de Reims trafił w 1950 roku jako 22-letni zawodnik i z czasem stał się podstawowym lewoskrzydłowym jednej z najlepszych drużyn Europy. Z klubem zdobył dwa mistrzostwa Francji oraz Puchar Łaciński.

Sezon 1955/56 okazał się jego ostatnim, a zarazem najbardziej pamiętnym w barwach Reims. Już w ćwierćfinale pierwszego Pucharu Europy zdobył bramkę przeciwko węgierskiemu Vörös Lobogó.

A potem nadszedł 13 czerwca 1956 roku.

Reims rozpoczęło finał z Realem w piorunującym stylu. W 6. minucie Michel Leblond zdobył bramkę na 1:0.

Cztery minuty później było już 2:0.

Autorem drugiego gola w historii finałów Pucharu Europy był Janusz „Jean” Templin – piłkarz urodzony w Polsce.

To jeden z tych faktów, które w polskiej historii futbolu zdecydowanie zasługują na większą pamięć.

Templin zakończył swoją przygodę ze Stade de Reims po sezonie 1955/56. Grał później między innymi w RC Lens i FC Nancy. Zmarł w 1980 roku, mając zaledwie 51 lat.

Pięciu z jedenastu. Niemal połowa drużyny

Finał rozpoczął się dla Stade de Reims jak marzenie.

6. minuta – Michel Leblond, 1:0.

10. minuta – Janusz Templin, 2:0.

Real odpowiedział jednak golami Alfredo Di Stéfano i Héctora Riala. Do przerwy było 2:2.

W 62. minucie Michel Hidalgo ponownie wyprowadził Reims na prowadzenie. Francuzi byli niespełna pół godziny od zdobycia pierwszego Pucharu Europy w historii.

Real raz jeszcze odwrócił jednak losy meczu. Marquitos wyrównał na 3:3, a w 79. minucie Rial zdobył zwycięską bramkę.

Real Madryt wygrał 4:3.

W kronikach zapisano początek królewskiej dynastii. Znacznie rzadziej wspomina się natomiast, że naprzeciw Hiszpanów stanęła drużyna, w której pięciu z jedenastu podstawowych zawodników miało polskie korzenie.

Simon Zimny.

Robert Siatka.

Léon Glovacki.

Raymond Kopaszewski.

Janusz Templin.

Obrońca, pomocnik i trzech ofensywnych zawodników. Synowie emigrantów i górników, przedstawiciele polskiej społeczności we Francji oraz człowiek urodzony jeszcze w II Rzeczypospolitej.

Polski rozdział narodzin europejskich pucharów

Historia tej piątki pokazuje, że polskie ślady w europejskim futbolu nie zaczęły się wraz z sukcesami reprezentacji Kazimierza Górskiego w latach 70. Ani wraz z późniejszymi transferami największych polskich piłkarzy do zachodnich klubów.

Były obecne już w chwili narodzin najważniejszych klubowych rozgrywek Europy.

W 1956 roku nie istniała jeszcze Liga Mistrzów, telewizyjne transmisje docierały do niewielkiej części kibiców, a zawodnicy nie byli globalnymi celebrytami. Wielu z nich pochodziło z rodzin robotniczych, dla których emigracja z Polski do francuskich kopalń była przede wszystkim walką o lepsze życie.

Jedno pokolenie schodziło pod ziemię.

Następne wychodziło na Parc des Princes.

Zimny, Siatka, Glovacki, Kopaszewski i Templin znaleźli się 13 czerwca 1956 roku na tej samej murawie co Di Stéfano i Gento, tworząc jeden z najlepszych zespołów Europy.

A jeden z nich – urodzony w Polsce Janusz Templin – wpisał się na zawsze do historii, zdobywając bramkę w pierwszym finale Pucharu Europy.

Najpiękniejszą klamrą tej historii pozostaje Robert Siatka.

W 2026 roku, w 70. rocznicę meczu, 92-letni syn polskich górników jest ostatnim żyjącym uczestnikiem tamtego finału.

Ostatnim człowiekiem, który pamięta pierwszy finał Pucharu Europy nie z książek, gazet ani kroniki filmowej – lecz z murawy Parc des Princes.

I nosi nazwisko Siatka.

Fot. © L'Équipe / Presse Sports.